Eksploracja jaskiń wymaga opanowania szeregu technik, które różnią się w zależności od rodzaju terenu: pionowe studnie i kominy, poziome korytarze wypełnione wodą lub błotem, wąskie przełazy i pionowe ściany. Grotołaztwo sportowe i speleologia naukowa korzystają z podobnego zestawu metod, choć cele obu dyscyplin są odmienne.
Technika SRT (Single Rope Technique)
SRT, czyli technika jednej liny, jest standardem w nowoczesnej speleologii i alpinizmie jaskiniowym. Polega na używaniu jednej liny statycznej do zjazdów i wyjść pionowych, z zabezpieczeniem przez kolejne punkty kotwiczne rozmieszczone na trasie.
W praktyce SRT składa się z trzech głównych czynności:
- Instalacja liny — przywiązanie liny do kotwic (naturalnych lub wsuwek) i poprowadzenie przez dewiatory redukujące tarcie o skałę.
- Zjazd — używanie urządzenia zjazdowego (np. rack, stop, I'D firmy Petzl) z możliwością zatrzymania w dowolnym punkcie.
- Wspinaczka — stosowanie blokerów (jumar, croll) umożliwiających ruch tylko ku górze i wyjście po tej samej linie.
Opanowanie SRT wymaga kilkuset godzin praktyki i przejścia certyfikowanego kursu. W Polsce kursy prowadzi m.in. Komisja Grotołaztwa Polskiego Związku Alpinizmu (pza.org.pl).
Techniki w terenie poziomym
Poziome odcinki jaskiń wymagają innych umiejętności niż pionowe studnie. Podstawowe techniki obejmują:
- Trawersowanie — boczne przemieszczanie się po wąskich półkach ponad przepaściami, z asekuracją za pomocą liny prowadzącej lub poręczówki.
- Przełazy poziome — pokonywanie wąskich szczelin leżąc lub czołgając się; wymaga specyficznego ułożenia sprzętu, aby nie zablokować przejścia.
- Bród i przepływ — poruszanie się po podziemnych potokach; kluczowe jest zachowanie równowagi i ocena głębokości wody przed wejściem.
Kartowanie jaskiń
Dokumentacja geograficzna jaskiń (tzw. zdjęcie jaskini lub survey) jest podstawową czynnością speleologiczną. Polega na pomiarze odległości, azymutu i kąta nachylenia między kolejnymi punktami pomiarowymi, a następnie sporządzeniu planu i przekroju korytarzy.
Standardy kartowania określa Międzynarodowa Unia Speleologiczna (UIS). W praktyce stosuje się trzy główne klasy dokładności:
- Klasa 1–2: orientacyjne szkice, dokładność do kilku metrów.
- Klasa 3: standardowy pomiar kompasem i tasomierzem lub dalmierzem laserowym, dokładność do 0,5 m.
- Klasa 4–5: pomiary geodezyjne lub fotogrametria, stosowane w najważniejszych obiektach naukowych.
Nurkowanie jaskiniowe
Część korytarzy jaskiniowych jest zalana wodą i niedostępna bez sprzętu nurkowego — takie odcinki nazywane są syfonami. Nurkowanie jaskiniowe jest jedną z najtrudniejszych i najbardziej ryzykownych dyscyplin eksploracyjnych. Wymaga specjalistycznego kursu (Cave Diver), osobnego sprzętu nurkowego ze zdwojonym układem oddechowym oraz znajomości technik nawigacji w warunkach zerowej widoczności.
Nurkowanie jaskiniowe bez odpowiedniego przeszkolenia jest jedną z najczęstszych przyczyn śmierci w środowisku podziemnym. Samo doświadczenie nurkowe otwartej wody nie jest wystarczające.
Ogólne zasady bezpieczeństwa
- Zawsze informuj kogoś na powierzchni o trasie i planowanym czasie powrotu.
- Każdy uczestnik ekspedycji powinien mieć trzy niezależne źródła światła z zapasowymi bateriami.
- Technik speleologicznych nie uczy się z opisów — wymagają nadzorowanej praktyki terenowej.
- W Polsce kursy dla początkujących oferują koła grotołazkie działające przy uczelniach i towarzystwach turystycznych (zrzeszone w PZA).