Dobór odpowiedniego wyposażenia determinuje zarówno bezpieczeństwo, jak i skuteczność eksploracji jaskiń. Środowisko podziemne stawia specyficzne wymagania: ciągła wilgoć, niska temperatura, brak naturalnego oświetlenia i trudno przewidywalne podłoże. Poniżej omówiono poszczególne kategorie sprzętu stosowanego w speleologii polowej i rekreacyjnej.
Oświetlenie
Oświetlenie jest w jaskini najważniejszym elementem wyposażenia — jego utrata oznacza całkowitą ciemność i dezorientację przestrzenną. Standardem są lampy czołowe LED mocowane do hełmu. Najczęściej stosowane w speleologii polskiej to modele z serii Petzl Duo lub Tikka, a profesjonaliści używają lamp z osobnym pakietem akumulatorowym noszonym na pasku lub hełmie.
Zasada trzech źródeł światła:
- Lampa główna — zintegrowana z hełmem, najsilniejsza, minimum 200 lumenów.
- Lampa zapasowa — osobna czołówka, zawsze naładowana lub z nowymi bateriami.
- Awaryjne źródło światła — chemiczna świetlówka (lightstick) lub mała latarka na baterie AAA, uszczelniona, w szczelnym etui.
Kombinezon i odzież
Temperatura w większości polskich jaskiń waha się od 4°C do 10°C przez cały rok. Wilgoć znacznie obniża odczuwalną temperaturę i przyspiesza utratę ciepła. Rekomendowany zestaw ubrania składa się z warstw:
- Warstwa bazowa — bielizna termoaktywna z poliestru lub merino wool, szybkoschnąca.
- Warstwa środkowa — polar lub kurtka softshell; w mokrych jaskiniach lepiej sprawdza się neopren.
- Kombinezon wierzchni — jednoczęściowy kombinezon z gumowanej tkaniny odporny na ścieranie i przenikanie wody (np. modele Meander lub Petzl Caplan).
Rękawice robocze zmniejszają otarcia podczas pokonywania wąskich korytarzy i ograniczają utratę ciepła przy kontakcie z mokrą skałą.
Hełm
Hełm jaskiniowy różni się od wspinaczkowego głównie większą ochroną tylnej i bocznej części głowy oraz systemem mocowania lampy. Certyfikat EN 397 lub EN 12492 jest wymagany przy zakupie sprzętu używanego na kursach PZA. Hełm powinien być wyposażony w cztery punkty mocowania lampy czołowej i regulowany system podpasków. W Polsce popularny jest model Petzl Vertex Vent, stosowany zarówno przez grotołazów, jak i pracowników górniczych.
Liny i sprzęt SRT
Do eksploracji pionowych partii jaskiń stosuje się liny statyczne (elongacja poniżej 5% przy obciążeniu 80 kg), certyfikowane EN 1891 klasy A. Liny dynamiczne stosowane w alpinizmie skalnym nie nadają się do techniki SRT ze względu na zbyt duże rozciąganie przy zjeździe i blokowaniu.
Kompletny zestaw SRT obejmuje:
- Linkę statyczną o średnicy 9–11 mm (długość dobierana do studni)
- Urządzenie zjazdowe (np. Petzl I'D, rack)
- Bloker tułowia (croll)
- Bloker ręczny (jumar lub Petzl Ascension)
- Uprząż biodrową z dodatkowym mostem do speleologii
- Uprząż piersiową (do mocowania crolla)
- Łącznik (maillon rapide) i karabiny HMS lub owalne
- Pętlę asekuracyjną (lonża) z amortyzatorem
Sprzęt bezpieczeństwa i awaryjny
Poza sprzętem technicznym każda ekspedycja powinna dysponować zestawem awaryjnym:
- Folia termiczna NRC — chroni przed hipotermią podczas oczekiwania na pomoc.
- Apteczka w wodoodpornej torbie: bandaże, plaster, środek odkażający, opatrunek uciskowy.
- Zapasowe jedzenie i woda (minimum na 12 godzin).
- Gwizdek sygnałowy.
- Prosta linka pomocnicza (3–5 m, co najmniej 6 mm, używana do samodzielnej asekuracji).
W jaskiniach Tatrzańskiego Parku Narodowego obowiązkowe jest posiadanie ważnego ubezpieczenia NNW obejmującego działalność speleologiczną. TOPR (Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe) prowadzi akcje ratownicze zarówno w terenie górskim, jak i jaskiniowym.
Plecak i transport sprzętu
Transport sprzętu pod ziemią odbywa się zazwyczaj w workach lub plecakach z wodoodpornej tkaniny (np. PVC), pozbawionych zewnętrznych kieszeni, które mogłyby zaczepić się o skałę podczas zjazdu. Popularne są worki cordurowe firmy DMM lub własnej produkcji z brezentu. Liny transportuje się w osobnych workach z dziurkami odprowadzającymi wodę.